Przy Kolejowej Sybiracy odsłonili pomnik [ZDJĘCIA]

Wydarzenie podzielone zostało na trzy części. Pierwsza odbyła się na Cmentarzu Wojskowym przy ul. Cmentarnej, gdzie znajduje się symboliczny Grób Sybiraka. Tam głos zabrała m.in. prezes Koła Sybiraków w Dębicy Maria Aktyl.

- W lipcu 1989 roku, gdy zakładaliśmy sybirackie koło naszego związku w Dębicy było nas 72 byłych zesłańców Sybiru i Kazachstanu. We wrześniu 1993 roku, gdy stawialiśmy tu te głazy i krzyże było nas 54 sybiraczki i sybiraków. Gdy we wrześniu 2023 roku przeprowadzaliśmy renowację tego miejsca było nas jeszcze ośmioro. Dziś ostania piątka Dębickich Sybiraków spotyka się tu z państwem, aby uczcić po raz dwunasty ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Dzień Sybiraka - zwróciła się do zebranych.

Przypomniała, że ważną dla nich datą jest dzień 17 września. To właśnie wtedy, w 1939 sowiecka Rosja weszła do Polski i tak, jak hitlerowskie Niemcy przyszli, aby zniewolić Polskę.

- Druga data związana z naszym życiem, to dzień 10 lutego. Tego dnia 1940 roku sowieccy komuniści wysłali w śniegi Syberii pierwsze transporty naszych bliskich. Ocenia się, że było nas tam 320-340 tysięcy Polek i Polaków - dodała Maria Aktyl.

Zwróciła się również do wszystkich młodych, którzy przyszli na sybirackie uroczystości, ale też do samorządowców.

- Wy wszyscy zgromadzeni - nie dopuście nigdy, aby kraj nasz kiedykolwiek stanął w wojnie, dbajcie o pokój jako najwyższe dobro i pamiętajcie - pamiętajcie o nas Sybiraczkach i Sybirakach, pamiętajcie słowa naszego wieszcza Adama Mickiewicza wyryte tu na tej kamiennej tablicy: A jeśliby o nich zapomniał, Ty Boże na niebie zapomnij o mnie - powiedziała prezes dębickiego koła Sybiraka.

Pierwsza część uroczystości z okazji Dnia Sybiraka zakończyła się złożeniem przez samorządowców i różne organizacje wiązanek kwiatów. Po tym wszyscy udali się na ul. Kolejową, gdzie tuż przy Rondzie Sybiraków i w bezpośrednim sąsiedztwie Placu Sybiraków odsłonięta została Ławeczka - Pomnik Matki Sybiraczki.

Wcześniej, bo 8 września w Urzędzie Miejskim w Dębicy Maria Aktyl, burmistrz Mateusz Kutrzeba, kierownik Galerii Sztuki Miejskiego Ośrodka Kultury w Dębicy Ryszard Kucab oraz redaktor naczelny Obserwatora Lokalnego i jednocześnie właściciel portalu debica24.pl Ryszard Pajura podpisali się pod pismem, które wraz z innymi rzeczami trafiło do kapsuły czasu, a ta została zamurowana w miejscu, w którym stanął pomnik.

Jego odsłonięcia dokonała czwórka z pięciu ostatnich żyjących dębickich Sybiraków: Barbara Nożyńska, Maria Aktyl, Maria Nykiel oraz Jan Kudyba. Chwilę później odczytany został Akt Przekazania Ławeczki - Pomnika Matki Sybiraczki, który brzmiał:

- W październiku 2024 roku Koło Związku Sybiraków w Dębicy podjęło starania o upamiętnienie Bohaterskich Polskich Matek. Cel został osiągnięty dzięki wsparciu dębickich przedsiębiorców i wytrwałości członków Związku Sybiraków. Dzisiaj dnia 20 września 2025 roku w ręce Burmistrza Pana Mateusza Kutrzeby przekazujemy społeczności dębickiej rzeźbę Matki Sybiraczki przy ulicy Kolejowej w Mieście Dębica pod opiekę i ku pamięci kolejnych pokoleń.

W trakcie swojego przemówienia Mateusz Kutrzeba zobowiązał się, że miasto dołoży wszelkich starań, by to miejsce było zadbane i utrzymane w jak najlepszym porządku.

Na trzecią część uroczystości uczestnicy przenieśli się do Domu Kultury Śnieżka, gdzie głównym punktem było uhonorowanie tych, którzy swoją działalnością wspierają Sybiraków z Dębicy. Jako pierwszy wręczony został medal Pro Patria - odznaczenie nadawane za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, za tworzenie miejsc pamięci narodowej, za upowszechnianie wiedzy o historii walk o wolność Polski. I właśnie za takie działania szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych minister Lech Parell nadał medal byłemu wójtowi gminy Dębica Stanisławowi Rokoszowi.

Za wieloletnią współpracę ze Związkiem Sybiraków, udzielane wsparcie i pomoc Dębickim Sybirakom, propagowanie wiedzy o losach Polek i Polaków zesłanych na Syberię i do Kazachstanu, za okazywaną empatię organizacji sybirackiej Kordian  Borejko, prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków w Warszawie nadał Złotą Odznakę Honorową Za Zasługi dla Związku Sybiraków Piotrowi Mikrutowi, prezesowi Zarządu Fabryki Farb i Lakierów Śnieżka, Marianowi Dybowskiemu, właścicielowi firmy Tabor Dębica oraz naszemu redakcyjnemu koledze Grzegorzowi Królowi.

Za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o historii walki i męczeństwa Polaków zesłanych na Sybir, za działalność na rzecz Związku, za wsparcie, empatię, za trwanie w partnerstwie z Dębickimi Sybirakami w złych i dobrych chwilach Odznakę Honorową Sybiraka otrzymali: Andrzej Hosaja, współwłaściciel firmy Geyer&Hosaja, redakcja tygodnika Obserwator Lokalny, z imieniu której wyróżnienie odebrał właściciel i redaktor naczelny Ryszard Pajura, Paweł Miłosz, Marek Wadas - właściciel Firmy Budowlanej Wad - Wal Budujemy, Jan Chmura - właściciel firmy budowlanej Hand Bud oraz Janusz Jamrogowicz, przewodniczący Społecznego Komitetu Budowy Ławeczki - Pomnika Matki Sybiraczki w Dębicy.

Wręczone zostały również medale okolicznościowe upamiętniające odsłonięcie Ławeczki - Pomnika Matki Sybiraczki. Odebrali je: Magdalena Sawka (Urząd Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie), Kordian Borejko (prezes Zarządu Głównego Związku Sybiraków w Warszawie), Władysław Ortyl (marszałek województwa), Elżbieta Popławska (Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku), Mateusz Kutrzeba (burmistrz Dębicy), Agata Wiater (przewodnicząca Rady Gminy Dębica), Czesław Łączak (wiceprzewodniczący Sejmiku Województwa Podkarpackiego), Jakub Izdebski (dyrektor Wojewódzkiego Domu Kultury w Rzeszowie), Piotr Mikrut (Fabryka Farb i Lakierów Śnieżka), Andrzej Hosaja (współwłaściciel Firmy Geyer&Hosaja), Janusz Kania (właściciel firmy Pex Defence), Jan Chmura (właściciel firmy Hand Bud), Marek Wadas (właściciel firmy Wad-Wal Budujemy), Stanisław Cabaj (właściciel firmy Mateo), Marian Dybowski (właściciel firmy Tabor Dębica), Marek Pijar (właściciel firmy Trans-Południe), Dorota Smiła (właścicielka firmy Doran), Dawid Nowak (Kronospan Pustków-Osiedle), Ryszard Kucab (kierownik Galerii Sztuki MOK, twórca rzeźby Matki Sybiraczki), Stanisław Rokosz (były wójt gminy Dębica), Ilona Gosiewska (prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Odra-Niemen we Wrocławiu), Krystian Fila (prezes Podkarpackiego Stowarzyszenia Odra-Niemen), Roman Korga (współwłaściciel firmy Ban-Kor-Bet, Jan Niwa (właściciel Przedsiębiorstwa Usługowo-Handlowego Niwa), Stanisław Przetacznik (właściciel Zakładu Mechaniczno-Ślusarskiego), Piotr Staroń (współwłaściciel firmy Tommax), Łukasz Chorążak (Podkarpacki Klaster Edukacyjny), Ryszard Pajura (Agencja Wydawnicza Agard, redaktor naczelny Tygodnika Obserwator Lokalny), Grzegorz Król (redakcja Obserwatora Lokalnego i portalu debica24.pl), Paweł Miłosz (kierownik Szkolenia Praktycznego Zespołu Szkół Zawodowych nr 1 w Dębicy), Mariusz Szewczyk (były burmistrz Dębicy), Krzysztof Zapłacki (Dębickie Stowarzyszenie Saperów), Michał Smajdor (architekt, koordynator spraw technicznych budowy Ławeczki - Pomnika Matki Sybiraczki) oraz Robert Kobos (właściciel Zakładów Mięsnych Kabanos w Przecławiu).

- Dziś odsłoniliśmy i przekazaliśmy dębickiej społeczności Ławeczkę Matki Sybiraczki – pomnik szczególny. Bo jeśli my, zesłańcy, mieliśmy odwagę przeżyć i zachować polskość, to właśnie dzięki matkom. To one, mimo cierpienia tuliły swoje dzieci, dzieliły się ostatnim kawałkiem chleba, uczyły nas modlitwy i ojczystych słów. To one były ostoją życia tam, gdzie panowała śmierć - zwróciła się do zebranych w Śnieżce tuż po wręczeniu wyróżnień prezes Koła Sybiraków w Dębicy Maria Aktyl.

Dodała, że oni, Sybiracy, którzy poznali cierpienie wojny i zesłania dzisiaj wołają i z całego serca proszą: strzeżcie pokoju! 

- Uczcie dzieci miłości, a nie nienawiści. Budujcie zgodę, a nie podziały. Bo tylko w pokoju człowiek może być naprawdę wolny i szczęśliwy. Pokój to najcenniejsze dobro dla przyszłych pokoleń. Niech ta ławeczka Matki Sybiraczki przypomina wszystkim, że nawet w najcięższych czasach człowiek może pozostać człowiekiem. Niech będzie świadectwem bólu, ale i nadziei. W imieniu swoim i wszystkich Dębickich Sybiraków raz jeszcze dziękuję, za te lata, kiedy byliście z nami, za każdy gest empatii, przychylności, za wasz udział w naszych uroczystościach, za przekaz naszej historii - zakończyła przemówienie.

Później organizatorzy zaprosili wszystkich na poczęstunek, a po nim na koncert wspomnianego we wstępie zespołu Chawira pt. Jak za dawnych lat. Uczestnicy mogli usłyszeć piosenki kresowe, a także repertuar piosenek z lat 20. i 30. XX wieku.

Czytaj także: Kapsuła czasu już zamurowana, teraz czekają na pomnik