Top 7 ciekawych miejsc na majówkę w powiecie dębickim. Miasta i wsie

Turystyczna moda ostatnich lat to city break, weekendowe lub jednodniowe zwiedzanie miast. Nie brakuje i w naszym powiecie miejsc, które warto odwiedzić, by w czasie kilku godzin poznać ich historię i zabytkowe obiekty. W sam raz na krótką, majówkową wycieczkę.

Oto siedem naszych mniej lub bardziej oczywistych propozycji. Każdy znajdzie dla siebie coś interesującego.

.

W Rynku i przy ul. Mickiewicza zachował się dawny, małomiasteczkowy klimat. Do tego dochodzi malownicze położenie w Dolinie Wisłoki i częściowo na Pogórzu Strzyżowskim. To miasteczko - 27 km na południe od Dębicy przy drodze Pilzno-Jasło, warto odwiedzić o każdej porze roku.

Kapliczka św. Jana Nepomucena w Rynku
Zbudowana prawdopodobnie w 1816 r.; styl neoklasycystyczny; murowana, z dwiema kolumnami od frontu. Wewnątrz figury św. Jana Nepomucena i Matki Bożej. Obok zabytkowa, XIX-wieczna studnia.

Zajazd z końca XVIII wieku
Według legendy w piwnicach tej gospody ukryte jest tajemne przejście do podziemnych lochów, które rozciągają się pod całym Rynkiem. Korytarzy tych jednak dotychczas nie odnaleziono. Znajduje się w południowej pierzei Rynku. Jest to kamieniczka, a właściwie dwa bliźniacze budynki, z dwoma połączonymi ze sobą dwuspadowymi dachami, rozdzielone specjalną sienią. Dziś w niczym nie przypomina zabytku. Zajazd zbudowany został na polecenie opata tynieckiego w 1750 r. w stylu późnobarokowym.

Zabytkowe kamieniczki
Strona północna i zachodnia Rynku to kilka zabytkowych kamieniczek z końca XVIII w. Od północy całość zamyka stary browar. Najcenniejsze kamieniczki to: Rynek 9 - barokowa oraz Rynek 10 i 11 - klasycystyczne. Drewniane domy z przełomu XIX i XX wieku zachowały się także przy ul. Mickiewicza (na północny-zachód od Rynku).

Słupowa kapliczka przydrożna z XVIII wieku
Stoi na skrzyżowaniu ul. Mickiewicza z ul. 20 Czerwca (na północ od Rynku). Według tradycji postawiona została na grobach mieszczan, zamordowanych przez Rakoczego podczas najazdu w 1657 r. Według innych źródeł sprawcami mordu byli Szwedzi. W kapliczce znajduje się drewniany krucyfiks, także z XVIII w.

Karczma z XVIII wieku
Stoi na skrzyżowaniu ul. Mickiewicza z ul. 11 Listopada. Murowana, parterowa, z czterokolumnowym portykiem, o wyraźnych klasycystycznych cechach. Dach czterospadowy. Wewnątrz duża sień, po jej obu stronach pomieszczenia dawnej gospody.
    
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego
Neoklasycystyczny, murowany, jednonawowy, zbudowany w latach 1814-1816, przebudowany w połowie XIX w. Od zachodu niewysoka wieża, nakryta hełmem, na której wisi dzwon z 1521 r.; dachy siodłowe. Przedsionek dobudowano w 1869 roku.
Wewnątrz kościoła znajdują się m.in.: obraz MB z końca XVIII stulecia w ołtarzu głównym; późnorenesansowy ołtarz św. Leonarda z XVII w., przeniesiony z Kleci w 1818 r.; rokokowa ambona.
.

Malowniczo położona wieś w dolinie Jodłówki na Pogórzu Ciężkowickim - 29 km na południowy-zachód od Dębicy.

Wieś założono w XIV w., pochodził stąd słynny przedwojenny zapaśnik Zbyszko Cyganiewicz. Prawdopodobnie w 1359 r. Kazimierz Wielki nadał braciom Jędrzejowi i Mikołajowi przywilej założenia miasta, które było nawet siedzibą starostwa niegrodowego.

Świątynia wzniesiona została w latach 1670-1679, przebudowana w okresie międzywojennym. Drewniana, konstrukcji zrębowej. Posiada barokowy styl, jest trzynawowa. Znajduje się w niej Sanktuarium Dzieciątka Jezus. Wewnątrz można zobaczyć m.in.: XIX wieczny ołtarz główny i pochodzące z tego okresu dwa ołtarze boczne z XVIII wiecznymi obrazami. Z drugiej połowy XVIII w. jest też rokokowa ambona. Cennym zabytkiem jest renesansowa kamienna chrzcielnica z początków XVII w.

Obok dzwonnica wolnostojąca, prawdopodobnie z przełomu XVIII i XIX wieku, z ludową rzeźbą św. Jana Nepomucena.

Przed kościołem pomnik upamiętniający Konstytucję 3 Maja, wzniesiony w 1914 r. oraz rzeźba Chrystusa Frasobliwego.

Obok znajduje się nowy kościół - Sanktuarium Dzieciątka Jezus.

Z Jodłowej Dolnej można podjechać do Jodłowej Wisowej, skąd rozciągają się piękne panoramy Pogórza Ciężkowickiego. W drodze powrotnej można zwiedzić Brzostek lub Przeczycę.

.

Wieś położona 15 km na północny wschód od Dębicy, na Płaskowyżu Kolbuszowskim w gminie Żyraków. Jego najcenniejszy zabytek to dwór rodziny Szerauców.

Dwór w Korzeniowie

XVIII-wieczny dwór, wokół parku. Sam budynek, parterowy z poddaszem, z czterokolumnowym portykiem i tarasem, znajduje się w bardzo dobrym stanie. Przez lata mieściła się w nim szkoła. Obecnie stoi niezagospodarowany; decyzją sądu wrócił w ręce spadkobierców.

Z tyłu dworu, w parku znajduje się  zabytkowa kapliczka z figurą Matki Bożej.​

Grób Dragona

Drogą zaczynającą się przy kościele św. Anny (z lat 80-tych XX wieku) dojdziemy do Grobu Dragona. Odległość to ok. 2,5 km.

Jak głoszą historyczne wzmianki w 1656 roku podczas potopu szwedzkiego w tym miejscu w walkach ze Szwedami zginął polski dragon. Znajdujący się tu grób upamiętnia nie tylko jego, ale także żołnierzy Chorągwi Dragońskiej Stefana Czarnieckiego, którzy polegli w obronie wsi przed najazdem szwedzkim w 1656 roku.​

.

Malowniczo położona wieś na Pogórzu Ciężkowickim, 10 km na południowy zachód od Pilzna. Wszystkie zabytkowe atrakcje położone są w niedalekiej odległości od siebie.

Kościół św. Bartłomieja w Łękach Górnych

To najcenniejszy zabytek, nie tylko architektury sakralnej, w powiecie dębickim.

Drewniana, modrzewiowa świątynia została zbudowana w 1484 r., konsekrowana trzy lata później. Przebudowana i powiększona (m.in. o murowaną zakrystię) w XVII wieku. Wieżę słupową, zwieńczoną izbicą i baniastym hełmem, dobudowano w II połowie XVII w.

Kościół jest jednonawowy, z trójbocznym prezbiterium. Konstrukcja zrębowa. Styl gotycki, z barokową wieżą konstrukcji słupowej. U wejścia dwa ostrołukowe portale ciesielskie z XV w. Na uwagę zasługują drewniane, rzeźbione stalle, prawdopodobnie z XVIII stulecia; renesansowe ławy z początku XVI w.; malowany na desce gotycki obraz "Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny" z II połowy XV w.; trzy rokokowe ołtarze z XVIII w. (w tym główny); obraz „Ukrzyżowanie” z XVII w.; późnorenesansowa chrzcielnica z początku XVII w., barokowa ambona z XVIII w.; prospekt organowy rokokowy z II połowy XVIII w.

Na wieży dzwon z 1544 r., odlany przez Tymocha Ondrijewa w Pakowie.

Ariański dwór Lubienieckich w Łękach Górnych

Zbudowany na początku XVII w., restaurowany pod koniec XIX w. Dobudowano wtedy ganek wejściowy od frontu oraz werandę.

Jeden z członków mieszkającej tu gałęzi rodu Lubienieckich, Stanisław (1623-1675), był wybitnym działaczem i przywódcą braci polskich. Dwór zamieniony został na zbór. Jednak w wyniku rozprawy z arianami, Lubieniecki postawiony został przed wyborem: albo powróci do katolicyzmu albo wyjedzie z kraju. Wybrał to drugie i opuścił na zawsze swą posiadłość. Później długo starał się o cofnięcie decyzji o wygnaniu, jednak bezskutecznie.

Budynek jest dwupiętrowy, zachowany w dobrym stanie; styl manierystyczny. W piwnicach i na parterze kolebkowe sklepienia.

Obok znajduje się piękny park z II połowy XVIII w., w nim kilka starych, blisko 500-letnich dębów. Obecnie w rękach prywatnych.

Kapliczka św. Jana Nepomucena

Stoi przy drodze do dworu. Murowana, zwieńczona dachem namiotowym, zbudowana w końcu XVIII w., posiada cechy barokowe, sklepienie kolebkowe i dach siodłowy. Obecnie bardzo zaniedbana. Wewnątrz figura świętego z II połowy XVIII w., przeniesiona z Pilzna.

.

Pilzno znane jest chyba wszystkim mieszkańcom powiatu. Ale miasto ma tyle do zaoferowania, że zawsze warto do niego wrócić chociaż na kilka chwil. Kościół św. Jana Chrzciciela do dziś świadczy o dawnej potędze Pilzna. Nie budowano takich świątyni w prowincjonalnych miasteczkach, tylko ważnych centrach życia gospodarczego i społecznego.

Kamieniczki w Rynku 

Rozlokowane wokół placu mieszczańskie kamieniczki pochodzą z XVIII i XIX w. Najcenniejszy jest budynek GS SCH na południowej ścianie z XVIII w. Zbudowany z żółtej i czerwonej cegły posiada charakterystyczne wypusty okienne. Niegdyś znajdowała się tu siedziba Sądu Grodzkiego.

Stare domy, z przełomu XIX i XX w. zobaczyć można także przy ul. Węgierskiej i Słowackiego. Nazwa tej pierwszej nawiązuje do dawnych, ożywionych kontaktów handlowych z Węgrami. Szlak na południe prowadził tą właśnie drogą.

Na rogu Rynku i ul. Petrycego stoi piętrowa kamienica byłego szpitala ubogich z końca XVII w. Obok budynek Urzędu Miasta, klasycystyczny, z pierwszej połowy XIX w.

Słupowa kapliczka przy ul. Węgierskiej

Stoi 300 m na północ od Rynku. Z jej powstaniem związane są liczne legendy. Pierwsza mówi, że kapliczka była drogowskazem dla kupców udających się na południe. Druga, że wzniesiono ją w podzięce za ustanie cholery. Trzecia, że upamiętnia "wycięte żony", które nie potrafiły dochować wierności mężom, przebywającym na wojnie. Ci po powrocie do domu dokonali aktu sprawiedliwości.

Kościół św. Jana Chrzciciela

Monumentalna świątynia, należy do najcenniejszych pilzneńskich zabytków. Do dziś jest świadectwem potęgi Pilzna. Zbudowana została z czerwonej cegły, w stylu gotyckim, w pierwszej połowie XIV w. Pięciokondygnacyjną wieżę, z graniastosłupowym hełmem, dobudowano w XVII w., jej głównym wykonawcą był Jeremiasz Kwajer z Wrocławia. Dach siodłowy, z małą wieżyczką na sygnaturkę.

Wygląd zewnętrzny świątyni do dziś niewiele się zmienił, zaś wewnątrz dokonano licznych renowacji w XIX w. i obecnym stuleciu. Kościół jest trzynawowy, z trójbocznym prezbiterium.

Do najcenniejszych zabytków należy późnogotycka figura Madonny z Dzieciątkiem, pochodząca z ok. 1500 r. - stoi po prawej stronie ołtarza głównego.

Polichromia z początku XX stulecia, figuralna, o motywach roślinnych, jest dziełem Karola Maszkowskiego. Barokowy fronton organów pochodzi z XVIII w., podobnie jak trzy późnobarokowe ołtarze z kaplic bocznych oraz barokowa ambona. Ołtarz główny z końca XIX w. wykonany jest w części z naturalnego piaskowca. Z XIX w. są także stalle, dzieło ludowych mistrzów. W ścianach liczne epitafia mieszczan pilzneńskich.

Kościół ojców Karmelitów

Pierwszymi zakonnikami w Pilźnie byli augustianie, którzy sprowadzili się tu w 1403 r. W pierwszych latach XV w. wznieśli gotycką świątynię, fundowaną przez króla Władysława Jagiełłę. Po pożarze w 1811 r., przez 15 lat była odbudowywana, zmieniono wtedy niektóre detale. Pierwotnie gotycki, obecny styl kościoła uznawany jest za neoromański, wnętrze zaś za barokowe. Zabytek jest trzynawowy, z trójbocznym prezbiterium.

Od 1841 r. w Pilźnie przebywają ojcowie karmelici, którzy zastąpili augustianów.

Wieżę, z hełmem ostrołukowym, dobudowano w 1866 r. Wiszą na niej dwa dzwony z XVII w. Z końca XIX w. pochodzi polichromia autorstwa J.Gucwy.

Wewnątrz do najciekawszych zabytków należą: późnorenesansowy ołtarz główny z pierwszej połowy XVII w., z malowanym na płótnie obrazem Matki Bożej Szkaplerznej; późnogotycka rzeźba upadającego pod krzyżem Chrystusa z XV w. (w kruchcie), wykonana z lipowego drewna; ambona i konfesjonały z połowy XIX w.

Obraz Matki Bożej Pocieszenia z Dzieciątkiem

Otaczany jest wielkim kultem. Znajduje się w kaplicy północnej kościoła Karmelitów, w późnorenesansowym ołtarzu.

Wielka cześć Matce Chrystusa oddawana jest w Pilźnie od XI w. Kult wzmógł się po cudownej obronie miasta przed Tatarami w XIII w., co przypisano opiece MB. Jej pierwotny wizerunek spłonął podczas najazdu Węgrów w 1474 r.

Na przełomie XV i XVI w. namalowany został nowy obraz, tzw. Bogurodzicy Pilzneńskiej. Uległ on spaleniu podczas najazdu Rakoczego w 1657 r. Obecny obraz, podobno z wykorzystaniem fragmentu poprzedniego, namalowany został na płótnie i pokryty blachą w 1655 r. przez pilzneńskiego artystę Brzezińskiego.

To nie koniec tragicznych zdarzeń. W 1809 r. pilźnianie zbrojnie wystąpili przeciwko austriackiemu okupantowi. W odwecie cesarski komendant rozkazał zniszczyć obraz. Znając kult, jakim cieszył się wśród pilźnian, chciał ich w ten sposób ukarać.

Wizerunek został uratowany przez dwie miejscowe panny: Boznańską i Bobrowiecką, które zdążyły go ukryć, ryzykując życiem.

Dodajmy, że zbrojny wysiłek obywateli Pilzna poszedł na marne. Pokój zawarty w tym czasie pomiędzy Księstwem Warszawskim a Austrią pozostawił miasto w granicach tej drugiej.

W 1906 r. postać MB otrzymała srebrną, a Dzieciątko złotą sukienkę, wykonane przez złotnika Grzegorczyka. Wtedy też odbyła się koronacja obrazu, a w kościele powstało Sanktuarium Maryjne. Uroczyste poświęcenie koron odbyło się dopiero w 1970 r.

Klasztor ojców Karmelitów

Stoi obok kościoła, po jego prawej stronie. Zbudowany w roku 1848 r., zachował cechy klasycystyczne. Najcenniejszym zabytkiem znajdującym się wewnątrz jest renesansowy obraz św. Anny Samotrzeciej z początku XVI w.

Fragmenty murów obronnych z XVI w.

Zobaczyć je w szczątkowej postaci można w dwóch miejscach: przy ul. 3 Maja i ul. Kościuszki (na zachód od Rynku). W pierwszym z tych miejsc (obok komisariatu policji), znajduje się niewielki fragment renesansowej Bramy Krakowskiej z lat 1508-1524. Niestety, dobudowano do niego inne budynki; niezabezpieczone w żaden sposób mury znajdują się w opłakanym stanie.

Budynek Sokoła

Znajduje się w zachodniej części miasteczka. Obiekt pochodzi z 1907 r., styl eklektyczny. Położony jest w niewielkim parku. Obok kamienny obelisk, upamiętniający setną rocznicę założenia Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, powstałego w 1884 r.

Muzeum Regionalne

Znajduje się na tyłach kościoła św. Jana Chrzciciela. W jego zasobach znajduje się ponad tysiąc siedemset eksponatów z zakresu archeologii, etnografii, sztuki, historii, numizmatyki, zbiorów biograficzno–literackich.

Stałe ekspozycje: Pilzno i Ziemia Pilzneńska na przestrzeni wieków, Pilzno w obrazach Stanisława Westwalewicza.

.

Wieś w Dolinie Wisłoki, 25 km na południe od Dębicy. Znajduje się tu znane Sanktuarium Maryjne.

Dwór Kaczorowskich w Przeczycy

Zbudowany w drugiej połowie XIX w. w stylu eklektycznym. Od frontu piękny portyk kolumnowy, na nim także kolumnowa weranda. Przed wojną był własnością rodziny Kaczorowskich. W parku figura Matki Bożej z 1920 r.

Dzięki temu, że do dziś znajduje się w nim szkoła, zachowany został w bardzo dobrym stanie.

Kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej

Trzynawowa, neogotycka świątynia, została wybudowana w latach 1904-1906. Wieżę z iglicą, po wojennych zniszczeniach, odbudowano w 1968 r.; dach siodłowy.

Wewnątrz, w ołtarzu głównym, znajduje się XV-wieczna figura Matki Bożej, zwanej Przeczycką. Dzięki niej znajduje się tu Sanktuarium Maryjne. Kult datuje się od XVI w., a samo pojawienie się figury we wsi owiane jest legendą. W owym czasie - pod koniec XV w. - przygotowywano się do budowy kościoła w położonej 3 km na południe Kamienicy. Wtedy w Przeczycy, na gruszy, ukazała się figura Matki Bożej. Wieść o tym szybko rozeszła się po całym regionie. Wkrótce przyjechali Węgrzy, którzy uważali ją za swoją własność i zabrali, gdyż - jak twierdzili - skradziona została z ich kościoła. Po jakimś czasie figura znów znalazła się na tym samym drzewie w Przeczycy. To - według miejscowej ludności - był już cud. W tym miejscu postawiono kościół, zamiast w Kamienicy.

W sierpniu 1925 r., w obecności 40 tys. pielgrzymów, odbyła się koronacja figury. Złote korony zostały ukradzione w 1933 r.; odnaleziono je i po raz drugi uroczyście założono jeszcze tego samego roku.

Jednak cztery lata później korony ponownie zaginęły, przed długie lata wydawało się, że na zawsze. Dopiero po blisko 40 latach zostały odkryte na cmentarzu w... Straszęcinie. Do dziś pozostaje tajemnicą, co się z nimi działo przez te wszystkie lata. Trzecia koronacja odbyła się bardzo szybko, a uroczystościom w 1975 r. przewodniczył ówczesny metropolita krakowski, kardynał Karol Wojtyła.

Wewnątrz kościoła do najciekawszych zabytków należą: obraz MB - wotum dziękczynne Jana Grzybowskiego malowany na desce w 1679 r.; ołtarz boczny z 1775 r. z rzeźbą Chrystusa, późnobarokowy krucyfiks na belce z XVII w., rzeźba Jezusa z początku XVIII w., kropielnica (dawna chrzcielnica) z XVI w. Na wieży dzwon ruski z 1504 r.

.

Wieś - 6 km na wschód od Dębicy, słynie z Sanktuarium Maryjnego i Baszty po zamku Raczyńskich. Zwiedzać można tylko to pierwsze.

Posiadłość Raczyńskich w Zawadzie

W XVII w. Ligęzowie wznieśli w tym miejscu czterobasztowy zamek, największy i najpiękniejszy w całym rejonie. W 1821 r. doszło do jego gruntownej przebudowy, zmieniającej pierwotny charakter. Nadano mu wówczas styl średniowiecznego zamczyska. Niestety, budowla została spalona przez Rosjan we wrześniu 1916 r., gdy opuszczali ją wypierani przez Austriaków. Do dziś została tylko Baszta i przylegająca do niej zamkowa kaplica z fragmentem murów. Z tyłu Baszty znajduje się wejście do piwnic. Obok dobudowany do murów, XIX-wieczny dom.

Na wschód od Baszty stoi piętrowy pałacyk, wzniesiony w latach dwudziestych ubiegłego wieku przez Edwarda Raczyńskiego. Jest to kopia rezydencji Rhodesa-Smitha, odkrywcy diamentów z Południowej Afryki. Za nim niepozorne domki, pozostałość starych czworaków. Całość otacza piękny, również zabytkowy park.

Posiadłość jest w rękach prywatnych, nie można jej zwiedzać. Jedynie zza murów, z drogi Dębica-Rzeszów można zobaczyć wysoką, XIX-wieczną bramę wjazdową oraz Basztę.

Kościół Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Zawadzie

Zbudowany został w latach 1646-1656 przez Achacego Ligęzę. Dopiero w latach 1988-1992 dobudowano wieżę (którą projektowano jeszcze w XVII w.) i taras wejściowy, z rozwidlającymi się na dwie strony schodami. Na świątynne wzgórze stare schody pną się obok wzniesionego na 1000-lecie chrztu Polski pomnika Marii z Dzieciątkiem.

Pierwotna część kościoła, a więc nawa główna i prezbiterium to styl wczesnobarokowy. Zbudowana została z kamienia z użyciem cegły.

Wewnątrz najcenniejszy jest obraz Matki Boskiej Zawadzkiej. Jego obecność sprawia, że Zawada uznana została za Sanktuarium Maryjne. Koronowany był dwukrotnie przez bpa Wałęgę, po raz pierwszy 8 września 1920 r. Korony jednak zostały skradzione, na szczęście odzyskano je i 20 lipca 1924 r. odbyła się ponowna koronacja.

Cudowny wizerunek, malowany na desce w typie Matki Boskiej Śnieżnej, pochodzi z XVI w. Znajdował się już w pierwszej, drewnianej świątyni, wzniesionej w 1590 r. przez Stanisława Ligęzę. Od początku słynął z cudów, czemu dowód w 1654 roku dał biskup krakowski Piotr Gembicki. Obraz znajduje się w ołtarzu głównym z I połowy XVIII w. W kościele warto także zwrócić uwagę na chrzcielnicę rokokową z II połowy XVIII w., ambonę i prospekt organowy z tego samego okresu, krucyfiks barokowy w tęczy z XVII w.

Obok świątyni dzwonnica wolnostojąca, na niej m.in. dzwon z 1614 roku, odlany w Gdańsku.

Przy pisaniu tekstu: Top 7 ciekawych miejsc na majówkę w powiecie dębickim. Miasta i wsie, wykorzystałem fragmenty przewodnika turystycznego: Ryszard Pajura, Ziemia Dębica 2003.

Czytaj także:

Top 7 powiatu dębickiego. Wędrówki i spacery