Zapalenie ślinianek - jakie są przyczyny i objawy?

Zapalenie ślinianek, czyli sialadenitis, to stan zapalny obejmujący jeden lub więcej gruczołów ślinowych, które mają kluczowe znaczenie w produkcji śliny. Przyczyny są różne — od infekcji po czynniki mechaniczne — a objawy mogą znacząco obniżyć komfort życia pacjenta.

Zapalenie ślinianek to stan zapalny gruczołów odpowiedzialnych za produkcję śliny. Te gruczoły pełnią fundamentalną rolę w trawieniu, nawilżaniu jamy ustnej i ochronie zębów przed próchnicą oraz bakteriami. Mamy trzy główne pary gruczołów ślinowych: przyuszne, podżuchwowe i podjęzykowe.

Przyczyn zapalenia ślinianek szukać można w zakażeniach bakteryjnych i wirusowych, a także w czynnikach mechanicznych oraz metabolicznych. Najczęściej bakteryjne infekcje wywołuje Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), będący odpowiedzialnym za 50-90% bakteryjnych zapaleń ślinianek.

Wirusy także są ważną przyczyną — należą do nich m.in. wirus świnki, cytomegalowirus (CMV), wirus Epsteina-Barr, a także wirusy Coxackie, ECHO, grypy czy paragrypy.

Dodatkowo czynniki mechaniczne i metaboliczne sprzyjają rozwojowi stanu zapalnego, wśród nich wyróżniamy:

• kamienie w przewodach wyprowadzających lub w miąższu gruczołów,
• zwężenia przewodów ślinowych,
• nieprawidłową higienę jamy ustnej, która stanowi istotne ryzyko,
• niedożywienie i odwodnienie,
• uszkodzenia śluzówki policzka, np. przez źle dopasowane protezy albo ostre brzegi zębów,
• choroby ogólnoustrojowe takie jak cukrzyca czy zaburzenia odporności,
• zespół Sjögrena — chorobę autoimmunologiczną, charakteryzującą się przewlekłym zapaleniem gruczołów ślinowych i łzowych.

Główne objawy obejmują ból, obrzmienie gruczołu ślinowego oraz wypływ mlecznobiałej śliny albo ropnej wydzieliny z ujścia przewodu wyprowadzającego. Towarzyszy temu często uczucie suchości w ustach.

U dzieci wirusowe zapalenie ślinianek może pojawić się nagle, często z gorączką, bólem przy żuciu i problemami z otwieraniem ust. U dorosłych natomiast infekcje bakteryjne lub te związane z zastojem śliny, kserostomią czy kamicą mają zazwyczaj bardziej nasilony i nawracający przebieg.

Do objawów zapalenia ślinianek należą:

• swędzenie, ból i obrzmienie okolicy gruczołu,
• suchość w ustach (kserostomia),
• ból nasilający się podczas jedzenia,
• trudności w otwieraniu ust,
• gorączka i ogólne złe samopoczucie,
• ropna wydzielina wypływająca z przewodu ślinowego.

Podział zapaleń ślinianek opiera się na przyczynach i przebiegu klinicznym. Najczęstsze typy to:

• Nagminne zapalenie przyusznic (świnka): wywołane przez paramyksowirusa i przenoszone drogą kropelkową,
• ostre ropne zapalenie ślinianek: zwykle efekt infekcji wstępującej z jamy ustnej; sprzyjają mu odwodnienie, zła higiena i kamienie ślinowe,
• przewlekłe zapalenie ślinianek: może wiązać się z infekcją HIV lub AIDS, najczęściej obustronne i bezbolesne,
• nawracające zapalenie ślinianek: często o podłożu autoimmunologicznym lub spowodowane wadliwą budową przewodów ślinowych.

Zapalenie, zwłaszcza przyusznych ślinianek, może prowadzić do poważnych komplikacji. Wirusowe zapalenie opon mózgowych czy nerwu słuchowego to możliwe powikłania, które mogą trwale uszkodzić słuch.

Nawracające zapalenia u młodzieży mogą wskazywać na wrodzone wady przewodów ślinowych. Poza tym, stan zapalny bywa sygnałem innych poważniejszych schorzeń, takich jak gruźlica, choroba kociego pazura, guzy (chłoniaki, mięsaki), malformacje limfatyczne czy wspomniany zespół Sjögrena.

Diagnostyka opiera się na dokładnym wywiadzie, badaniu fizykalnym oraz obrazowaniu, np. ultrasonografii (USG) czy tomografii komputerowej (TK). Przy podejrzeniu zakażenia bakteryjnego ważne jest pobranie posiewu wydzieliny, by dokładnie zidentyfikować patogen i dobrać odpowiednie antybiotyki.

Leczenie dostosowujemy do przyczyny i przebiegu choroby. W łagodniejszych przypadkach pomagają ciepłe okłady, masaż ślinianek oraz leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Przy infekcjach bakteryjnych konieczna jest antybiotykoterapia.

Dziś medycyna oferuje też możliwość uzyskania recept online, np. na E-recepta.net, co bywa wygodne dla osób z przewlekłymi lub nawracającymi stanami zapalnymi. Zawsze jednak wymagamy wcześniejszej konsultacji z lekarzem, który oceni stan pacjenta i zdecyduje o potrzebie przepisania leków.

W bardziej skomplikowanych przypadkach, takich jak ropnie, leczenie może wymagać zabiegu chirurgicznego — drenażu lub usunięcia zmienionego fragmentu gruczołu.
Artykuł zewnętrzny - materiał Partnera