Dembica miastem!!!

8 marca 1358 roku. Niebywała wieść nadeszła wczoraj, w środę 7 marca 1358 roku z Wawelu. Kazimierz Wielki zgodził się na urządzenie nad Wisłoką nowego miasta - Dembicy, w powiecie Pilzno, w województwie sandomierskim. Od kilku stuleci położona jest tu, na skraju Puszczy Sandomierskiej, niewielka osada. Znajduje się ona we włościach rodu Gryfitów.

I właśnie Świeszko Gryfita, zwany też Świętosławem, otrzymał od króla przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim. Także przywilej handlu w Dembicy w każdą środę.
Osada w dotychczasowych dziejach znana jest z utworzenia w niej pod koniec XIII wieku dekanatu leśnego dembickiego, w którego skład wchodziły parafie od Sandomierza po Rzeszów. W tym czasie należała już do Gryfitów, którzy ziemie te otrzymali z nadania Leszka Czarnego. W 1318 roku zbudowano nowy kościół.

Za zgodą dworu krakowskiego publikujemy treść aktu lokacyjnego.

W imię Pańskie amen.
Królowie z należną pobożnością powinni dbać o nagradzanie wiernej służby, tak aby godnym (tego) przypadały wyróżnienia i godziwe nagrody. Dlatego My Kazimierz z Bożej łaski król Polski oraz pan i dziedzic ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej i Pomorza publicznie podając do wiadomości wszystkich żyjących zarówno obecnie jak i w przyszłości oświadczamy, że rozpatrzywszy i zbadawszy wielorakie usługi i przysługi, jakie wielokrotnie nam oddał i stale wyświadcza szlachetny mąż, wierny nam Świętosław z Dębicy, oraz by kolei z wdzięczności wynagrodzić przysługi, ponadto by i inni [panowie] byli bardziej skłonni do nagradzania wiernej służby, zwłaszcza dostrzegając pożytek i korzyść wynikające z zapobiegliwości osób nam służących, dajemy obecnie i nadajemy mu miasto zwane Dębica, położone w ziemi sandomierskiej, w celu urządzenia go od nowa na prawie niemieckim, nowego układu miejskiego, które prawo powszechnie bywa nazywane „średzkim".
[Równocześnie] znosimy tamże i zupełnie uchylamy wszystkie razem i z osobna prawa polskie, które zwykle stanowią przeszkodę dla prawa niemieckiego i utrudniają je. Ponadto uwalniamy wszystkich mieszczan i mieszkańców wspomnianego miasta Dębica spod [władzy] wszystkich sądów i jurysdykcji wojewodów, kasztelanów, sędziów, podsędków, urzędników i wszelkich funkcjonariuszy naszego królestwa. Przeto nikt nie będzie odpowiadać przed tymi sądami lub jakimkolwiek z nich w sprawach wielkich i małych, jak kradzieży, przelewu krwi, zabójstwa człowieka, uszkodzenia członków [ciała] i w przypadku innych przewinień, lecz mieszczanie i mieszkańcy wspomnianego miasta będą odpowiadać tylko przed swym wójtem wyznaczonym przez wyżej wymienionego Świętosława lub jego następców, a wójt będzie odpowiadać nie w inny sposób tylko przed swym panem lub nami. Wszelako, gdy pismem opatrzonym naszą pieczęcią zostanie wydany do sądu, wówczas w sprawie osób skarżących się na niego będzie zobowiązany odpowiadać wedle przysługującego mu prawa niemieckiego […]. Zatem ze szczególnej łaski Naszego Majestatu Królewskiego zezwoliliśmy na odbywanie się w mieście często wymienianym Dębicy targu w środy w poszczególnych tygodniach – na stałe, publicznie i bez przeszkód, bez czyjegokolwiek sprzeciwu. Działo się w Krakowie, w środę przed niedzielą „Laetare” [7 marca] w roku 1358, w obecności tych świadków: mianowicie pana Zawiszy kasztelana sądeckiego, Macieja kasztelana radomskiego, Wydżgi starosty sądeckiego, Pełki chorążego krakowskiego, Dzierżka zwanego Balon, Piotra syna Dziwisza oraz bardzo wielu innych, godnych wiary. Dane przez ręce pana Janusza znakomitego doktora dekretów i kanclerza krakowskiego.

www.dembica24.eu

Dębica, 8 marca 2018

1. Dokument, którego treść przytaczamy wyżej, został sporządzony po łacinie, jego treść podajemy za monografią „Dębica. Zarys dziejów miasta i regionu” pod redakcją Józefa Buszki i Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 99-100. Inne tłumaczenie, Joanny Dymitrowskiej, znaleźć można w wydanym przez Muzeum Regionalne w 2012 roku wznowieniu zbioru prof. Józefa Wyrobka: Ważniejsze dokumenty z dziejów miasta Dębicy.

2. W 1358 roku wydany został dokument lokacyjny, jednak wtedy nie udało się Świętosławowi założyć miasta. Doszło do tego dopiero 14 lat później. 10 czerwca 1372 (czwartek) Mikołaj z Lipin został wójtem Dębicy. W Pilźnie Świętosław Gryfita nakazuje mu założenie miasta we wsi Dębica.

3. Dembica - ta staropolska nazwa obowiązywała do 1912 roku. Obecna została wprowadzona edyktem cesarza Franciszka Józefa wraz z przywróceniem Dębicy praw miejskich, utraconych w połowie XIX wieku.

4. Inauguracja obchodów 660-lecia miasta Dębicy odbyła się wczoraj w Domu Kultury Kosmos - patrz zdjęcia wyżej i niżej. W części artystycznej wystąpili m.in.  Mali Igloopolanie. Fot. Tomasz Ratuszniak.

www.debica24.eu