Księga Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej: historia i znani laureaci

Pierwszych wpisów do Złotej Księgi Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej dokonano w 1974 roku. W sumie do roku 1980 znalazło się w niej 168 wyróżnionych, głównie działaczy partyjnych. Choć zdarzały się wyjątki i osoby naprawdę dla Dębicy zasłużone. Niżej nazwiska wszystkich laureatów, których nagradzał w ten sposób Front Jedności Narodu. Jego przewodniczącym w Dębicy i prawdopodobnie inicjatorem powstania Księgi był Edmund Galas, dyrektor Liceum Ogólnokształcącego. Poniższa treść jedno z ponad 4 tysięcy haseł Encyklopedii Dębicy, portalu, którego uruchomienie jest przygotowywane.

Oto treść encyklopedycznego wpisu.

.

KSIĘGA ZASŁUŻONYCH DLA ZIEMI DĘBICKIEJ

Księga, do której od 1974 roku wpisywano ludzi zasłużonych zdaniem władzy ludowej, dla Ziemi Dębickiej, a od 1975 roku, po likwidacji powiatów, wyłącznie dla Dębicy. Znajdziemy w niej nazwiska m.in. Edwarda Brzostowskiego, Tomasza Gąsiora, Jana Mikruta. W pierwszej edycji wpisów nosiła nazwę Złotej Księgi Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej i taki też napis wytłoczony jest na oprawie ze skóry, obejmującej także kolejne lata, kiedy nazwa była modyfikowana.

Księga, do której wpis był formą nagrody, ustanowiona została w roku 30-lecia PRL, uchwałą Powiatowego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Dębicy z dnia 11 marca 1974 roku. „Dla wszystkich, których nazwiska zostaną wpisane będzie to świadectwem honorowego wyróżnienia i społecznego uznania” – czytamy w uchwale, podpisanej przez Edmunda Galasa, przewodniczącego Powiatowego Komitetu FJN. Wyróżnienie to miało być dokonywane za pracę zawodową i społeczną.

I rzeczywiście, są tam ludzie prawdziwie zasłużeni dla Dębicy i powiatu, jak doktor Jan Szymaszek, lekarz Armii Krajowej, po wojnie twórca m.in. poradni przeciwgruźliczej. Ale więcej w księdze nazwisk działaczy ORMO i tych partyjnych komitetów. Wpisani do księgi mieli mieć prawo do pierwszeństwa w typowaniu do odznaczeń państwowych, uzyskiwaniu awansów oraz przyznawaniu nagród w zakładach pracy.

Wpisów dokonywano uchwałą Powiatowego Komitetu FJN, raz w roku z okazji Święta Odrodzenia Polski, obchodzonego 22 lipca, na podstawie wniosków terenowych komitetów Frontu. Laureaci otrzymywali list gratulacyjny, informowano o tym fakcie zakład pracy wyróżnionego. Przewidziano też tryb skreślenia, gdyby dana osoba dopuściła się czynu, wskutek którego stała się niegodna wpisu.

.

Pierwszych wpisów dokonano 16 lipca 1974 roku. Lista wyróżnionych liczy 32 nazwiska, wyłącznie mężczyzn. Do Księgi Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej zostali wówczas wpisani (opisy na podstawie zapisów księgi):

• Michał Bieszczad – emeryt z Latoszyna
• Edward Brzostowski – działacz partyjny i gospodarczy
• Kazimierz Bukowski - działacz partyjny i gospodarczy
• Kazimierz Bujak – przodujący rolnik z Gumnisk
• Tadeusz Dwojak – działacz partyjny i funkcjonariusz MO
• Tomasz Gąsior – długoletni lekarz medycyny
• Tadeusz Grzebyk – działacz partyjny i gospodarczy
• Marian Filipecki – przodujący pracownik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych
• Tadeusz Kieraś – przodujący rolnik z Róży
• Stanisław Kopeć - przodujący rolnik z Pilźnionka
• Andrzej Kozioł - przodujący rolnik z Łęk Dolnych
• Czesław Kret – przodujący pracownik Zakładów Tworzyw Sztucznych
• Bronisław Książek – przodujący pracownik Dębickich Zakładów Opon Samochodowych
• Kazimierz Kantor – przodujący pracownik PKO i ORMO
• Tadeusz Krupa – działacz społeczny i Związku Bojowników o Wolność i Demokrację
• Stanisław Kruczek – długoletni nauczyciel i wychowawca
• Franciszek Lipa – długoletni działacz społeczny
• Stanisław Małozięć – przodujący pracownik Dębickiej Fabryki Farb i Lakierów
• Jan Maziarka – przodujący rolnik z Jaworza Dolnego
• Jan Mikrut – długoletni działacz społeczny i Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego
• Edward Pietrucha – przodujący pracownik DZOS Stomil
• Stefan Rosada – długoletni działacz i pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców
• Eugeniusz Stalmach – przodujący i długoletni pracownik Zakładów Mięsnych
• Leopold Skowron – przodujący pracownik przemysłu terenowego
• Ryszard Siwula – przodujący rolnik z Zawady
• Stanisław Stec – długoletni działacz społeczny
• Ludwik Świerk – długoletni działacz partyjny i społeczny
• Stefan Surman – przodujący pracownik Zakładów Tworzyw Sztucznych
• Stefan Stępień – długoletni inspektor szkolny
• Edward Stojak – długoletni działacz partyjny i społeczny
• Franciszek Wąsowicz – przodujący pracownik przemysłu terenowego
• Rudolf Zięba – przodujący rolnik z Bobrowej.

.

W 1975 roku zniesione zostały powiaty. Rozwiązany został Powiatowy Komitet Frontu Jedności Narodu, a jego przewodniczący Edmund Galas został szefem Komitetu Miejskiego FJN w Dębicy. To ten komitet od tego czasu dokonywał wpisów do księgi, w 1975 roku nazwanej Księgą Zasłużonych dla Miasta Dębicy. W uchwale jest zapis, że to nowa księga, ale będąca kontynuacją tej pierwszej. W drugiej uchwale, tej dotyczącej wpisu konkretnych nazwisk zwana jest ona Księgą Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej.

W 1975 roku na liście wyróżnionych znalazła się pierwsza i jedyna wówczas kobieta – Maria Maciejewska. Znalazło się na niej wówczas 23 wyróżnionych.

W 1975 roku do Księgi wpisani zostali (opisy na podstawie zapisów księgi):

• Stanisław Biernacki – zasłużony pracownik Zakładów Mięsnych
• Zdzisław Brodacki – działacz Frontu Jedności Narodu, pracownik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych
• Henryk Cios – działacz partyjny i społeczny, pracownik Spółdzielni Murarz
• Leszek Data – były dowódca jednostki wojskowej w Dębicy
• Stefan Dziepak – działacz partyjny, społeczny i oświatowy, były przewodniczący Frontu Jedności Narodu w Dębicy
• Edmund Galas – działacz partyjny i społeczny, dyrektor LO
• Wawrzyniec Gilewski – robotnik w Stomilu
• Jan Grek – działacz partyjny, były dyrektor ds. finansowych Zakładów Gum Jezdnych
• Jan Jakubiec – działacz partyjny i społeczny, robotnik Cegielni Dębica
• Czesław Korzeń – trener zapasów Wisłoki Dębica
• Edward Kuśnierz – działacz ruchu ludowego, szef Komendy Powiatowej Straży Pożarnej
• Maria Maciejewska – zasłużony długoletni pracownik handlu
• Wojciech Marć – długoletni działacz samorządu chłopskiego, aktywista komitetu osiedlowego
• Marian Mazur – działacz partyjny i związkowy, pracownik PKP
• Stanisław Mazur – działacz młodzieżowy, partyjny i społeczny, zastępca dyrektora Dębickiej Fabryki Farb i Lakierów
• Michał Ognisty – działacz partyjny i społeczny, dyrektor Państwowego Ośrodka Maszynowego
• Marian Morawczyński – działacz partyjny, społeczny i oświatowy
• Jerzy Pająk – działacz Frontu Jedności Narodu, pracownik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych
• Leopold Pietruszewski – działacz partyjny i Frontu Jedności Narodu
• Stanisław Poliszak – działacz partyjny i społeczny, komendant powiatowy Milicji Obywatelskiej
• Roman Rozmysłowski – rzemieślnik, działacz społeczny, aktywista Komitetu Osiedlowego Rolnik
• Julian Szczyrek – zasłużony działacz partyjny i społeczny, dyrektor oddziału zarządu dróg
• Jan Szymaszek – lekarz, działacz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.

.

W roku 1976 do Księgi Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej wpisane zostały 24 osoby, w tym Franciszek Ziemiowski, animator teatralny, który amatorskie zespoły zakładał jeszcze przed wojną. Po wojnie burmistrz Dębicy, kierownik Powiatowego Domu Kultury, długoletni przewodniczący Powiatowej Rady Związków Zawodowych. Tym razem na liście znalazło się miejsce dla wyjątkowej liczby sekretarzy PZPR.

Do Księgi zostali wpisani zostali wówczas (opisy na podstawie zapisów księgi):

• Władysław Bielatowicz – zasłużony pracownik Dębickiej Fabryki Farb i Lakierów, działacz społeczny
• Bartłomiej Bilski – zasłużony pracownik DZOS Stomil
• Zdzisław Czarnobilski – lekarz, działacz partyjny i społeczny
• Antoni Dopart – były sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR
• Władysław Dziadkowiec – były I sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR, wicewojewoda tarnobrzeski
• Jadwiga Gasińska – emerytowana działaczka Ligi Kobiet
• Leon Gurga – zasłużony działacz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację
• Helena Golus – dyrektor Szkoły Podstawowej nr 4, radna miejska
• Stanisław Janżura – oficer armii radzieckiej, działacz Ligi Obrony Kraju
• Franciszek Karp – były I sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR
• Ludwik Kłusek – przewodniczący koła Związku Bojowników o Wolność i Demokrację
• Jerzy Molenda – pracownik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych, działacz partyjny i społeczny
• Józef Oberc – przodujący pracownik Przedsiębiorstwa Przemysłu Chłodniczego
• Roman Orłowski – działacz Stronnictwa Demokratycznego, radny Wojewódzkiej i Miejskiej Rady Narodowej
• Stefan Piotrowski – rzemieślnik
• Józef Piwowar – ogrodnik miejski, aktywista komitetu osiedlowego
• Franciszek Rachwał – były sekretarz komitetu Powiatowego PZPR, wicewojewoda tarnowski
• Janina Róg – pracownik Społem, działaczka związkowa i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej
• Mieczysław Sidorowicz – emerytowany nauczyciel i inspektor szkolny, działacz partyjny i społeczny
• Danuta Smetana – emerytowana nauczycielka, działaczka Związku Nauczycielstwa Polskiego i partyjna
• Zdzisław Sopiński – działacz samorządu mieszkańców
• Eleonora Szymkowiak – była sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR, sekretarz Komitetu Wojewódzkiego w Tarnowie
• Jan Szczepanik – przodujący pracownik Zakładów Mięsnych, brygadzista
• Franciszek Ziemiowski – emerytowany działacz związkowy.

.

Rok 1977 to czwarta edycja Księgi Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej. Uchwałą Miejskiego Komitetu FJN zostało do niej wpisanych 18 laureatów. A wśród nich m.in. Maria Donat, nauczycielka i działaczka Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, znana z zaangażowania w ruchu ludowym przez wiele lat, także po zmianach ustrojowych. Znalazło się tam miejsce także dla Stanisława Pierzchały, człowieka orkiestry w dębickim życiu muzycznym, założyciela i kapelmistrza licznych orkiestr dętych, grającego na puzonie także w orkiestrze stomilowskiej i nauczycielskiej.

Do Księgi zostali wpisani wówczas (opisy na podstawie zapisów księgi):

• Michał Burakowski – zasłużony pracownik Zakładów Mięsnych, działacz partyjny i społeczny
• Stanisław Charzyński – nauczyciel, działacz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację
• Stanisław Czermak – działacz partyjny i społeczny, zasłużony pracownik Narodowego Banku Polskiego
• Maria Donat – nauczycielka, działaczka ZSL i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej
• Adolf Dziurgot – działacz partyjny
• Jan Falkowski – zastępca komendanta miejskiego Milicji Obywatelskiej, działacz partyjny
• Zofia Lesiak – zasłużony działacz społeczny, aktywistka Stronnictwa Demokratycznego
• Bronisław Mądro – zasłużony pracownik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych, działacz społeczny i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej
• Stanisław Nylec – zasłużony pracownik Państwowego Ośrodka Maszynowego, działacz partyjny
• Eugeniusz Pacholarz – dowódca jednostki wojskowej, działacz partyjny i społeczny
• Stanisław Pierzchała – zasłużony działacz społeczny, kapelmistrz orkiestr dętych
• Adam Skomra – dyrektor Rzeszowskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego
• Eugeniusz Skowron – zasłużony pracownik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych, działacz partyjny i społeczny
• Irena Sowa – zasłużony pracownik Stomilu, działaczka społeczna i partyjna
• Jan Susz – zasłużony pracownik Zakładów Mięsnych
• Jan Szela – zasłużony pracownik Zakładów Mięsnych
• Stanisław Śliwa – lekarz Zespołu Opieki Zdrowotnej, działacz partyjny
• Mariusz Woźniak – przewodniczący Miejskiego Koła Związku Inwalidów Wojennych.

.

Księga Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej 1978 liczy 17 wpisów, w tym Czesława Szeląga, naczelnika miasta.

Do Księgi zostali wpisani wówczas (opisy na podstawie zapisów księgi):

• Józef Ciepiela – zasłużony działacz partyjny i społeczny, dyrektor Rejonowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, były zastępca przewodniczącego Miejskiej Rady Narodowej (odpowiednik funkcji wiceburmistrza)
• Stanisław Czechowicz – zasłużony pracownik Mieleckiego Przedsiębiorstwa Budowlanego
• Stefan Gac – nauczyciel, dyrektor Szkoły Podstawowej nr 6
• Józef Grecki – członek Związku Bojowników o Wolność i Demokrację
• Irena Kalicińska – działaczka Ligi Kobiet
• Jan Kramarz – działacz społeczny i partyjny, dyrektor Zakładu Wytwórczego
• Edmund Maciejewski – zasłużony pracownik Zakładów Mięsnych, działacz partyjny i społeczny
• Kazimierz Mikołajczak – dyrektor Zarządu Budów nr 4 Rzeszowskiego Przedsiębiorstwa Budownictwa Przemysłowego
• Wojciech Mardeusz – brygadzista w Stomilu, działacz partyjny i społeczny
• Julian Małek – nauczyciel, dyrektor Szkoły Podstawowej nr 3
• Stanisław Niemiec – kierownik Zarządu Robót Rzeszowskiego Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych Instal
• Józef Pawłowicz – zasłużony pracownik Rzeszowskiego Przedsiębiorstwa Instalacji Przemysłowych Instal
• Rudolf Składzień – zastępca dyrektora Przedsiębiorstwa Przemysłu Chłodniczego, działacz partyjny i społeczny
• Władysław Światowiec – pracownik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych, racjonalizator
• Czesław Szeląg – naczelnik miasta, działacz partyjny
• Stanisław Siwiec – dyrektor Zespołu Opieki Zdrowotnej, działacz partyjny i społeczny
• Stanisław Ziaja – działacz partyjny z DZOS Stomil.

.

W roku 1979 do Księgi Zasłużonych dla Miasta Dębicy trafił Władymir Mysin, uznany za dowódcę oddziału, który w 1944 roku wyzwolił Dębicę. Oczywiście na pierwszym miejscu, bez zachowania kolejności alfabetycznej, tak jak to było w pozostałych przypadkach.

W sumie w tej edycji wpisano do Księgi rekordową liczbę 36 osób, w tym stomatologa Adama Sęczyka, już wtedy popularnego i uznanego dębickiego dentystę, czy Ludwika Tyrpina, dyrektora szkoły muzycznej.

Do Księgi zostali wpisani wówczas (opisy na podstawie zapisów księgi):

• Władymir Mikanorowicz Mysin – oficer Armii Radzieckiej, mieszkający w Moskwie, dowódca oddziału wyzwalającego Dębicę
• Władysław Bąk – zasłużony pracownik, kierownik Obwodu Drogowego; działacz partyjny
• Władysław Bizoń – uczestnik walk o utrwalenie władzy ludowej, kierowca
• Tadeusz Bielatowicz – kierownik wydziału Wytwórni Urządzeń Chłodniczych, racjonalizator, działacz partyjny
• Hieronim Cichocki – dzielnicowy Milicji Obywatelskiej, działacz partyjny i społeczny
• Stanisław Chorzępa – I sekretarz Komitetu Zakładowego PZPR w Wytwórni Urządzeń Chłodniczych
• Ryszard Dębicki – introligator, działacz Stronnictwa Demokratycznego
• Aleksander Dumanowski – zastępca dyrektora Zespołu Opieki Zdrowotnej
• Józef Dziedzic – były przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, dyrektor zakładu budowlanego przy KRP Igloopol
• Franciszek Falenta – długoletni zasłużony członek orkiestry dętej DZOS Stomil
• Franciszek Ferek – kontroler jakości wyrobów Wytwórni Urządzeń Chłodniczych, działacz partyjny i Ochotniczych Rezerw Milicji Obywatelskiej
• Marian Foks – kierowca w Zakładach Mięsnych, działacz partyjny i społeczny
• Eugeniusz Górz – zastępca naczelnika Lokomotywowni, działacz partyjny
• Julia Groch – naczelnik Wydziału Kredytów oddziału Narodowego Banku Polskiego, radna miejska, aktywistka Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej
• Leopold Harla – działacz partyjny, długoletni członek prezydium Miejskiej Rady Narodowej
• Stanisław Kądzielawa – kierownik Kopalni Kruszywa Przedsiębiorstwa Naftobudowa w Dębicy, działacz młodzieżowy i partyjny
• Jerzy Kosydar – długoletni pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Budownictwa, działacz partyjny
• Władysław Kosiorowski – zasłużony członek orkiestry dętej DZOS Stomil
• Krystyna Krzystyniak – długoletni kierownik sklepu Społem
• Stanisław Kumięga – specjalista ds. hydrologii Oddziału Robót Wiertniczych, radny miejski
• Józef Kwaśniak – kierownik Działu Ochrony Mienia DZOS Stomil, działacz społeczny
• Józef Malski – magazynier handlowy stacji PKP, aktywny członek PZPR
• Wawrzyniec Mitek – starszy inspektor BHP w kombinacie Igloopol
• Kazimiera Plezia – poseł na Sejm
• Jan Pieczonka – ślusarz DZOS Stomil, delegat na VIII zjazd PZPR
• Juliusz Pietruszka – uczestnik walk o utrwalenie władzy ludowej, działacz partyjny
• Ludwik Polek – kierowca PKS, przez 30 lat pracujący bez wypadku
• Władysław Reguła – działacz partyjny i społeczny, m.in. w Związku Bojowników o Wolność i Demokrację
• Adam Sęczyk – lekarz, działacz partyjny i społeczny
• Teresa Staniec – nauczycielka, działaczka społeczna i partyjna
• Józef Stróżyk – dyrektor naczelny Dębickich Zakładów Opon Samochodowych Stomil
• Halina Szczudło – zasłużony pracownik Zakładu Drobiarskiego, działacz partyjny i związkowy
• Zofia Szreder – przodownik pracy socjalistycznej, kierownik sklepu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego
• Edward Święch – przodujący robotnik Wytwórni Urządzeń Chłodniczych
• Ludwik Tyrpin – dyrektor Państwowej Szkoły Muzycznej
• Stanisława Zięba – zasłużony pracownik Zakładów Mięsnych, aktywistka Ligii Kobiet.

.

W roku 1980 znowu wraca nazwa Księga Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej. Wyróżnionych zostało 18 osób, w tym Henryk Granatowicz, lekarz Oddziału Chirurgii szpitala w Dębicy, szef punktu krwiodawstwa, zasłużony dla rozwoju tego ruchu.

Do Księgi zostali wpisani wówczas (opisy na podstawie zapisów księgi):

• Stanisław Blezień – działacz partyjny, główny specjalista ds. gospodarki materiałowej w DZOS Stomil
• Józef Buczyński – kierownik działu ekonomicznego Oddziału Robót Wiertniczych
• Jan Franczyk – zastępca dyrektora Rejonu Dróg Publicznych, działacz społeczny
• Kazimierz Gawle – kierownik branży montażowej PKP
• Henryk Granatowicz – zasłużony lekarz Oddziału Chirurgii szpitala w Dębicy
• Jan Kacperski – działacz związkowy, przewodniczący Rady Pracowniczej w DZOS Stomil
• Danuta Kasztan – kierownik sklepu Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego
• Stanisław Kita – długoletni pracownik Wojewódzkiej Spółdzielni Pracy Budownictwa, działacz partyjny
• Ferdynand Littak – działacz społeczny i rad narodowych
• Edward Łakomy – zasłużony pracownik Spółdzielni Transportu Wiejskiego, przewodniczący Rady Zakładowej
• Tadeusz Nycz - sekretarz samorządu robotniczego w DZOS Stomil
• Jan Olszko - długoletni kierownik Spółdzielni Mieszkaniowej, działacz partyjny
• Stanisław Ożóg – zasłużony nauczyciel, długoletni dyrektor Zespołu Szkół Ekonomicznych
• Józef Pasik – długoletni pracownik Urzędu Pocztowego nr 2, działacz społeczny
• Kazimierz Podhalański – działacz Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego, zastępca dyrektora Zakładów Mięsnych
• Michał Pondo – aktywista Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, działacz partyjny
• Jan Rugała – przewodniczący Komitetu Osiedlowego nr 2, zasłużony działacz społeczny
• Marian Ukowski – dyrektor Zakładu Gospodarczego Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych.

.

W sumie w latach 1974-1980 (7 edycji) do Księgi Zasłużonych dla Ziemi Dębickiej wpisanych zostało 168 osób.

W opasłym tomie pozostało jeszcze 14 wolnych kartek. Za mało na wszystkie wpisy w kolejnym roku. Nie wiadomo jednak, czy prowadzenie księgi było kontynuowane w kolejnych latach. Sam Front Jedności Narodowej został rozwiązany w 1983 roku, zastąpił go Patriotyczny Ruch Odrodzenia Narodowego.